Fysische filters De meest bekende fysische filters zijn titaniumoxide en zinkoxide. Ze werken door de zonnestralen zowel te absorberen als te reflecteren. Beide filters zijn werkzaam in zowel het UV-A als het UV-B spectrum. Titaniumdioxide deeltjes groter dan 200 nanometer (nm) blokken het hele UVA-en UVB-spectrum maar het moet wel dik gesmeerd worden. Kleinere titaniumdioxide deeltjes beschermen effectiever in het UVB-spectrum, maar alleen niet tegen het volledige UVA-spectrum. Hier beschermt zinkoxide dan wel weer tegen. De fysische filters blijven merendeels op de huid liggen (worden niet geabsorbeerd) en geven hierdoor vaak een witte waas op de huid en kunnen de huid ook uitdrogen. Om ze goed te verdelen over de huid en de huid niet te laten uitdrogen worden ze meestal gecombineerd met een vette basiszalf. Dit kan, vooral in het gezicht soms leiden tot acne. Als de zalf niet vet genoeg is, geeft de oneven verdeling van de deeltjes soms geen goede bescherming en droogt het de huid bij dagelijks gebruik uit. Nanodeeltjes Veel mensen vinden een zonnebrandcrème die een witte waas geeft dus niet mooi. Om de witte waas te voorkomen worden titaniumoxide en zinkoxide deeltjes tegenwoordig vaak weer heel fijn gemaakt (nanodeeltjes). Deze nanodeeltjes zijn kleiner dan 100 nanometer. Dit in tegenstelling tot de microdeeltjes die 0,1-10 micrometer zijn. De nanodeeltjes worden grotendeels opgenomen in de huid in plaats van dat ze erop blijven liggen waardoor ze minder witte waas geven. Het feit dat ze in de huid worden opgenomen bekent niet dat ze ook in het lichaam worden opgenomen (geaborbeerd). Recente onderzoeken lijken erop te wijzen dat nanodeeltjes van titaniumdioxide niet, en zinkoxide nagenoeg niet worden opgenomen door het lichaam. De Europese Unie beschouwt ze dan ook als veilig in gebruik. Wel moeten deze nanodeeltjes gecoat worden omdat ze anders door oneven verstrooiing van de straling in de huid alsnog DNA-schade aan de cellen in de huid kunnen geven. Als coating wordt bijvoorbeeld silicium, aluminium oxide, methicon en polymethylacrylzuur gebruikt. Hoewel nano-titaniumdioxide waarschijnlijk niet door de huid wordt opgenomen en nano-zinkoxide slechts in zeer kleine mate, is dit anders als de zonnebrandcrème als een spray wordt gebruikt. Het inhaleren van deze kleine deeltjes zou mogelijk schadelijk kunnen zijn voor de longen. Hier moet nog meer onderzoek naar gedaan worden. Beter geen sprays kopen dus! Deze zijn overigens ook minder zuinig in gebruik en dat is ook milieuonvriendelijk. Een voordeel van fysische filters is dat ze geen allergieën veroorzaken. En ook zijn deze filters lang houdbaar en verliezen ze hun effectiviteit niet na het smeren. Over de mogelijke milieueffecten van (de fysische) zonnefilters is ook veel te doen de laatste tijd. In "zonnebrandcrèmes en milieu" zoek ik het een en ander hierover uit.

Chemische filters of organische filters Chemische filters zijn een heterogene groep stoffen met die met elkaar gemeen hebben dat ze bestaan uit kool- en waterstofatomen. Ze trekken in de huid en absorberen en reflecteren daar de UV-stralen. Na het aanbrengen worden ze langzaamaan minder werkzaam. Daarom moet je ze na een aantal uur opnieuw aanbrengen. Er is al een hele tijd veel te doen over de veiligheid van (een deel van) deze filters, met name de oudere filters die al jarenlang op de markt zijn. In Amerika worden filters op de consumentenmarkt toegelaten door de FDA. In Nederland/Europa door de EU Cosmetic Regulation. De filters die worden toegelaten op beide continenten zijn niet gelijk. In Amerika is men conservatiever, nieuwe filters worden minder snel toegelaten. Enerzijds een veilig idee, anderzijds is de keuze in filters daardoor beperkter. De zonnebrandcrème fabrikanten werken daardoor vaker met "verouderde" filters waarbij er aanwijzingen zijn dat ze in te hoge concentraties schadelijke effecten hebben op het milieu en de gezondheid van mensen en dieren. Ook zijn er op de Amerikaanse markt veel minder goede UVA-filters beschikbaar. ​ Waarom zijn sommige (oudere) chemische filters onveilig? Sommige chemische zonnefilters worden door onze huid heen opgenomen in het lichaam waar ze onze hormonen zouden kunnen nabootsen. Ze kunnen dan een oestrogene/anti-oestrogene, progestagene en/of anti-androgene werking hebben. Over hoe hoog deze concentraties in ons lichaam zijn na het smeren en of dit daadwerkelijk kwaad kan, is controverse. Feit is dat de absorbtie van deze filters groter is bij een dunne kinderhuid of een niet-gezonde huid, bijvoorbeeld een eczeemhuid. In studies zijn ze in bloed en urine aangetroffen bij gezonde volwassenen weken na het stoppen met smeren (Matta 2020). Ook zijn ze aangetroffen in borstvoeding (Schlumpf 2010), Er is angst dat de absorptie van deze oudere filters zou kunnen leiden tot allerlei gezondheidsproblemen. Het Amerikaanse EWG heeft hier een mooi overzicht over. Zie The trouble with ingredients in sunscreens | EWG's Guide to Sunscreens ​ De nieuwere chemische filters bestaan over het algemeen uit grotere moleculen die niet of nauwelijks worden opgenomen in het lichaam. Chemische filters die je wilt vermijden zijn: oxybenzone, homosalate, octyl methoxycinnamaat, octocrylene, benzophenone-4 (sulisobenzone), enzacamene (methylbenzylidene camphor), 4-MBC of Eusolex 6300, Parsol 5000), padimate O (octyldimethyl PABA, OD-PABA). ​ Oxybenzone (oftewel Benzophenone 3) Over de filter waar het meest over te doen is, zal ik iets meer vertellen. Het kan allergische reacties geven en heeft hormoonverstorende eigenschappen. Oxybenzone wordt gemakkelijk door de huid heen opgenomen in ons lichaam (geabsorbeerd). De absorptie na aanbrengen van een zonnebrandcreme met deze filter wordt geschat op 1-2% (soms uitschieters naar 10%). Het wordt teruggevonden in het bloed, urine en zelfs in moedermelk. Het zou schadelijker zijn voor kinderen dan volwassene omdat kinderen Oxybenzone minder goed kunnen afbreken. Bij studies in het laboratorium zou deze stof anti-androgene, pro/en anti-oestrogene effecten hebben en in vitro de celdeling van borstkankercellen versnellen (Krause 2012). Een andere studie vond bij jongens in de puberteit met hogere concentratie oxybenzone in het lichaam significant lager level totaal testosteron (Scinicariello 2016). Drie andere studies lieten statistisch significante relatie zien tussen oxybenzone expositie tijdens zwangerschap en geboorte-uitkomsten (o.a. hoger geboortegewicht voor baby-jongens en lager geboortegewicht voor baby-meisjes (Ghazipura 2017). Expositie aan Oxybenzone zou bij vrouwen tot verhoogd risico op endometriose leiden (Kunisue 2012) en mogelijk ook een verhoogd risico op borstkanker (oa Peinado 2020, Rooney 2020), schildkliercarcinomen en baarmoederslijmvlies hyperplasie. Bij mannelijke vrijwillligers die zich 4 dagen met oxybenzone-bevattende zonnecrème insmeerden waren er in het bloed veranderingen in testosteron, estradiol en inhibine B waar te nemen. Deze veranderingen waren niet groot genoeg om ook (direct) gevolgen te verwachten. Recent heeft de Europese Commissie voorgesteld om de toegestane concentratie oxybenzone in zonnebrandcreme te verlagen naar 2,2 procent. In de USA zijn concentraties tot 6% toegestaan. Homosalate Homosalate wordt goed opgenomen in de huid (geabsorbeerd), heeft hormoonverstorende eigenschappen (Krause 2012) en produceert giftige bijproducten wanneer het wordt afgebroken. De Europese Commissie raadt een maximum concentratie aan van 1,4 procent in verband met zorgen over mogelijke hormoonverstorende eigenschappen. De FDA laat concentraties tot 15% toe. Octyl methoxycinnamaat (octinoxate) Octyl methoxycinnamaat wordt ook weer goed opgenomen door de huid. In dierproeven is gebleken dat het hormoonverstorende eigenschappen heeft bijvoorbeeld op de productie van het schildklierhormoon (Seidlova-Wuttke, 2006) maar er zijn ook aanwijzingen voor beïnvloeding van androgenen en progesteron (Krause 2012). Het kan allergische reacties geven na blootstelling aan zonlicht. ​ Octocryleen Wordt ook goed opgenomen in de huid en geeft relatief vaak allergische reacties. Ook zijn er aanwijzingen voor hormoonverstorende effecten. Daarnaast zijn er aanwijzingen voor toxiciteit van het zeeleven (zie "filters en milieu"). ​ Octisalate Wordt goed opgenomen door de huid tot levels 10x zo hoog als door de FDA wordt toegestaan. Er is onvoldoende data om te zeggen of octisalate veilig is of niet. Het zou contactallergieën kunnen geven en er zijn aanwijzingen voor endocriene effecten. Zo zou het zwak binden aan de oestrogeenreceptor. ​ Avobenzone Veel gebruikte UV-A filter. De afbraakproducten kunnen allergische reacties geven op de huid. Het wordt opgenomen in de huid. In 1 studie werd Avobenzone in concentraties tot 9x zo hoog als toegestaan teruggevonden (Matta 2020). Het heeft hormoonverstorende eigenschappen en kan testosteron-effecten blokkeren in laboratoriumstudies (Klopcic 2017). ​

SPF De SPF van een zonnebrandcrème geeft aan hoe goed de zonnebrandcrème tegen UVB-straling beschermt en dus tegen zonverbranding. Er moet echter ook een zonnefactor in zitten die tegen UV-A straling beschermt. Dit is helaas minder goed gereguleerd en vaak minder duidelijk op de verpakking van een zonnebrandcrème terug te vinden. Zo waren er vroeger (en ook nu nog!) zonnebrandcrèmes die alleen goed tegen UVB-straling beschermden waardoor iemand niet verbrandde en juist langer in de zon bleef en werd blootgesteld aan schadelijke UVA straling! Wat zegt de SPF? Het zegt iets over hoe goed de zonnebrandcreme tegen UVB straling beschermt. Iedereen kan, afhankelijk van zijn huidtype en de sterkte van de zon (UV-index), zie ook bij "Zonnestraling, huidtype en UV-index" een bepaalde tijd in de zon zitten alvorens te verbranden. Als een persoon met huidtype 2 en UV-index 5 geen bescherming smeert, kan hij/zij 20 minuten in de zon zitten zonder te verbranden. Met een zonnebrandcrème factor 10 kan zij/hij 20x10 = 200 minuten in de zon zitten zonder te verbranden (n.b. dit is een schatting en geldt alleen bij gelijk blijvende zonkracht!). ​ Een zonnebrandcrème F2 absorbeert 50% van de UV-B stralen (en laat 50% door: 50x2 = 100%) Een zonnebrandcrème F15 absorbeert 93,3% van de UV-B stralen (en laat 6,6 % door: 6,6 x15 = 100%) Een zonnebrandcrème F30 absorbeert 96,6 % van de UV-B stralen (en laat 3,3% door 3,3 x30 = 100%) Een zonnebrandcrème F50 absorbeert 98% van de UV-B stralen (en dus 2% niet: 50x2 =100%) ​ Een factor 15 laat dus 2x zoveel straling door als een factor 30 Geen enkele zonnebrandcrème beschermt 100%!